تشويق مىكردند . اين دو جنبش ، با اشارهء اتّحاد جماهير شوروى بوجود آمد ، انگلستان نيز قبائل بختيارى در جنوب را تحريك مىكرد ، همچنان‌كه قضيّه عربستان را با انگيزهء تسلّط و توسعه نفوذ خود ، بوجود آورد . « 2 » بعد از جنگ جهانى دوّم ، ايران صحنه نزاع ابر قدرتها ، براى كسب امتيازات نفتى بود . در اين مرحله ، آمريكا در امور ايران ، فعّالانه دخالت نموده و موازنه سياسى بين المللى را ، كه دنيا را به دو قطب تبديل مىنمود ، ايجاد كرد . آن دو محور ، آمريكا و شوروى بودند . كه هر كدام استراتژى خاصّ خود را داشت . سرانجام ، نفوذ آمريكا در ايران توسعه يافته و نفوذ شوروى به مقدار قابل ملاحظه‌اى كاهش يافت . شركت نفت انگليس كوشيد ، تا طرح جديدى در مورد سياست نفتىاش ارائه دهد . امّا مجلس ايران اين طرح را ، كه در آن مصالح ملّى ايران ناديده گرفته شده بود ، ردّ كرد . هم‌زمان با نضج گرفتن جنبش آزادىبخش اسلامى ، نخست وزير ، على رزم‌آرا بدست گروه فدائيان اسلام كه رهبرى دينى و سياسى آن را نوّاب صفوى به عهده داشت ، به قتل رسيد . آيت اللّه كاشانى كشته شدن رزم‌آرا را با اين جملات تبريك گفت : گلوله‌هائى كه منجر به قتل رزم‌آرا شدند ، گلوله‌هاى مباركى بودند . . . ما ، در جنگ نفت ، برنده شديم . علىرغم ميل باطنى خائنى كه در خون غلطيد ، نفت ملّى مىشود . « 3 » مشخّصه حكومت محمد رضا پهلوى ، مانند حكومت پدرش ، ديكتاتورى بود . او با چاپلوسى از اربابان استعمارگر خود ، براى حفظ تاج و تخت خويش ، به حساب كشورش آنها را راضى نگه مىداشت . روز 17 دىماه سال 1342 نيروهاى ارتش و پليس ايران ، به خيابانها ريختند تا با ملّت خشمگين مقابله نمايند . بر تظاهركنندگان آتش گشودند ، كه صدها مجروح و كشته بر جاى گذاشت . در آن‌روز ملّت ايران شعار سقوط ديكتاتورى و قطع هرگونه رابطه‌اى با

--> ( 2 ) - مجله السياسة الدولية ؛ ص : 33 - 35 . ( 3 ) - تاريخ سياسى ايران ؛ ص : 108 ، 121 ، 125 - 128 ، ايران ماضيها و حاضرها ؛ ص : 129 .